Translate

Σάββατο 2 Οκτωβρίου 2010

ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ ΛΥΜΠΕΡΗ
Σημειώσεις για το βιβλίο του Γιώργου Βέη

Λεπτομέρειες κόσμων
(Ύψιλον/βιβλία, 2006)

Συ, όταν τα ουράνια
Ρόδα με το αμαυρότατον
Πέπλον σκεπάζει η νύκτα,
Συ είσαι των ονείρων μου
Η χαρά μόνη.
Ανδρέας Κάλβος

Μελετώντας το βιβλίο του Γιώργου Βέη, Έρωτες τοπίων (μια στοχαστική ματιά πάνω στην πνευματικότητα, τα ήθη και τους πολιτισμούς της Ασίας), μου δημιουργήθηκε η αίσθηση ότι ο ίδιος έφτασε στην καλλιτεχνική του πληρότητα, μέσα από τη σύνθεση ποίησης, φιλοσοφίας και αφηγηματικού λόγου। Είναι φανερό ότι αξιοποιώντας την εμπειρία του στον διπλωματικό κλάδο, τις τριβές, τις ζυμώσεις και τις παντός είδους προκλήσεις που αναφύονται στην επαφή με το έτερο –έτερους πολιτισμούς, κοινωνικές συμβάσεις, πολιτικές, καλλιτεχνικές και φιλοσοφικές δομές– βρέθηκε με ένα υλικό που ήρθε να προστεθεί στις αποσκευές του, ως περίσσεια διεύρυνσης, συγκινησιακής και νοητικής.


Στους Έρωτες τοπίων, ο Γ.Β. θέτει ξανά και ξανά τη φράση που περιγράφει τον φιλόσοφο: ορέγεται να γνωρίσει. Αλλά η κίνησή του δεν αναπαράγει τον τρόπο του Αριστοτέλη –την επίπονη διαδικασία της γνώσης που εγκολπώνεται με τη διαρκή ενασχόληση της σκέψης। Ο Βέης ενδιαφέρεται για βιώματα· έτσι, φροντίζει να πλησιάζει τα πράγματα χωρίς τις βεβαιότητες (και το ναρκισσισμό) του Δυτικού ανθρώπου, αλλά με την ταπεινότητα ενός μαθητή του Κομφούκιου, ο οποίος αφήνεται στη ροή χωρίς προκαταλήψεις. Η ποίηση, ωστόσο, παραμένει η ρίζα της έκφρασής του, το βασικό υπαρκτικό εργαλείο από το οποίο εκπορεύεται το ατομικό του «βλέπειν». Και είναι αυτό ακριβώς το ποιητικό βλέμμα που ολοκληρώνει το έργο του παρατηρητή–στοχαστή, προσθέτοντας την ευαισθησία, την εκλέπτυνση, τη διαρκή υπέρβαση, για να μεταμορφωθεί η απλή πραγματικότητα σε μαγικό καλειδοσκόπιο ποικιλιών κάλλους και νοημάτων.


Η ανά χείρας ποιητική συλλογή, Λεπτομέρειες κόσμων, είναι άμεσα συνδεδεμένη με τους κώδικες των ταξιδιωτικών εντυπώσεων του Γ.Β. χωρίς ωστόσο να αποχωρίζεται την πρωτογένεια των σημάνσεων που αντανακλώνται από το αρχικό του σημείο εκκίνησης, την ελληνική του υπόσταση. Ο φιλόπατρις, του Ανδρέα Κάλβου (με την τρίτη στροφή από το ομώνυμο ποίημα, κλείνει ο Βέης το βιβλίο του) εικονογραφεί, ως γνωστόν, το ψυχικό στίγμα ενός απόντος-παρόντος, το πεδίο μιας αμφιθυμίας που δεν είναι διαταρακτική για τον κτήτορα και που –κατά την αίσθησή μου– αποτελεί ένα σύμβολο της «απόστασης» και του τρόπου με τον οποίον αυτή η απόσταση γίνεται καθολικά ερωτεύσιμη. Εδώ ακριβώς υπάγεται ο Βέης: παραμένει «φιλόπατρις», μέσα στην περιπέτεια της ετερότητας.

Ειδικότερα, στο παρόν βιβλίο, αναγνωρίζω δυο τρόπους ποιητικών εγγραφών: μια διαρκή «κίνηση» προς τον κόσμο και μια σταθερή «ακινησία» σ’ ένα εσωτερικό σημείο-κέντρο। Η περιφέρεια του Βέη είναι οι «άλλοι» κόσμοι, εκείνοι που συναντά έξω από την Ελλάδα, για να τους μελετήσει και να τους αισθανθεί (όχι για να τους κατακτήσει, αλλά για να μυηθεί σ’ αυτούς), εκεί όπου οι πολιτισμοί, οι γλώσσες, τα τοπία, οι μυθοπλασίες, συμφύρονται στην οργιώδη βλάστηση μιας νέας βιωματικής διαδικασίας.Ταυτοχρόνως, ακίνητος σ’ ένα σημείο, υπαρξιακό και γνωστικό, ζει τη διαρκή σύνδεσή του με την Ελλάδα, στην οποία επανέρχεται διαρκώς (μέσα του) για να ορίσει, μέσω αυτής της «ακινησίας», τον ίδιο του τον εαυτό.Ο ίδιος δεν διχάζεται από τις ενάντιες φορές της κίνησης και της ακινησίας, διότι ξέρει ότι και τα δυο αυτά είναι τρόποι για να πλησιάσει το θαύμα, ως ποιητής και ως παρατηρητής-στοχαστής। Διότι το θαύμα άλλοτε έρχεται από αυτό που ήδη γνωρίζεις (ό,τι συναντήσεις βαθύτερα είναι σα να το κοιτάζεις για πρώτη φορά) κι άλλοτε από τη δυνατότητά σου να εμπιστευτείς το άγνωστο, το διαφορετικο, το «ξένο», ώστε να αφεθείς στις στρατηγικές της μύησης που θα σε κάνουν να νιώσεις ξανά αθώος. Έτσι, από τη θέση του «κοσμοπολίτη», ο Γ.Β. κρατά συγκεντρωμένες τις κεραίες του για να εισπράξει το εκάστοτε γεγονός και πετυχαίνει να ζει πολλά θαύματα, αν κρίνω από την ατμόσφαιρα των βιβλίων του.

Στην παρούσα συλλογή, μας φέρνει τις εικόνες και τα συναισθηματικά του εντυπώματα, χωρίς εντάσεις, μέσα από το ουδέτερο βλέμμα του παρατηρητή που ενδιαφέρεται απλώς να συμπεριλάβει νέα στοιχεία στο ψυχικό του κάτοπτρο, στοιχεία περιφερειακά και γι’ αυτό συμπληρωματικά της ουσίας του. Όμως, ό,τι αφορά την Ελλάδα «τον πληγώνει», κάθε ελληνικό τοπίο, πρόσωπο, συμβάν, γεννά μέσα του ειδικές συναισθηματικές ποιότητες, συγγενείς με το ύφος και το ήθος της εντοπιότητας αλλά και τους οικείους ρυθμούς μέσω των οποίων καλλιεργήθηκε το πνεύμα του.

Αυτό που παρατηρώ στο εν λόγω βιβλίο του Γ.Β. είναι ότι οι ελληνικοί χώροι, ως ποιητικός χρόνος, μοιάζουν να προσδιορίζουν μια πολύ ειδική σύμβαση: δεν περιγράφουν το εκάστοτε γεγονός σαν μια απόδραση, μια ελευθερία της στιγμής, (όπως συμβαίνει πχ στο ωραίο ποίημα με το κιμονό που γλυστράει από το σώμα της γυναίκας) αλλά σαν μια διαρκή μονιμότητα: είναι ο προσδιορισμός της σύνδεσης, της μητρικής ομφάλιας ένωσης στην εσαεί παρουσία και κατάφασή της. Έτσι διαβάζουμε για ένα καφενείο στην Καλλιθέα, για το απόγευμα στη Σαρωνίδα, για τη Φρεαττύδα, για ένα δωμάτιο στους Αμπελοκήπους, ή για τον αριθμό 10 της οδού Πανεπιστημίου, για το δεύτερο λιμανάκι της Βουλιαγμένης, για την πλατεία Εξαρχείων, για τον Μαραθόκαμπο της Σάμου, σημεία συγκεκριμένα (όχι πάνω στο χάρτη αλλά μέσα στην ψυχή), ως αποτυπώματα του πραγματικού κόσμου, τα οποία δεν αισθάνομαι ότι συνδέονται με τα κέντρα της μνήμης, όσο με την αντιπροσώπευση των τρόπων –των κόμβων- με τους οποίους ο ταξιδιώτης και περιηγητής (στη συνείδησή του και τον κόσμο) συγκρατείται από το πολύ προσωπικό του κέντρο. Και λέγοντας προσωπικό κέντρο, δεν εννοώ έναν τόπο ιδιωτικότητας, αλλά ένα αρχείο, δια του οποίου αυτός ο ειδικός χώρος –ο χρόνος ο ελληνικός– χαρίζεται στον Βέη σαν ένα φωτεινό σώμα, όχι μέσω ιδεών (και ιδεοληψιών), αλλά με την δύναμη της αληθινής ζωής. Έτσι, κομμάτι κομμάτι, ξαναφτιάχνει στο χαρτί την Ελλάδα (με τα συστατικά της ουσίας του), καταγράφοντας τους συγκεκριμένους τόπους–σημεία, ως απόδειξη ενός εξωτερικού χρόνου (και ενός πάτριου χώρου), ο οποίος μπορεί μεν να υφίσταται απόντος του Βέη, αλλά που τείνει να επανασυγκροτείται και να αναπνέει στο ολοζώντανο παρόν του ποιητή, μέσα στην «ακινησία» του αληθινού Είναι.

Αν οι εντυπώσεις του «κοσμοπολίτη» αποτελούν το ένδυμα του βλέμματος και των αισθημάτων του Γ।Β., ό,τι εκτείνεται για να συναντήσει πλευρές της καθολικής ετερότητας (το Πορτ Σουδάν, το Μακάο, ο Κομφούκος, οι νομάδες, το γλύστριμα του κιμονό), οι «ελληνικές στιγμές» του συγκροτούν τη ραχοκοκαλιά γύρω από την οποία περιτυλίγεται η εμπειρία του έτερου.Διότι ο Βέης δεν είναι ένας οποιοσδήποτε «νοσταλγός» που επανέρχεται στα πάτρια μέσω της μνήμης και της αναπόλησης· είναι ένας συγγραφέας που διαχειρίζεται τη νοσταλγία σαν όχημα για να εισχωρεί στα βαθύτερα ψυχικά του στρώματα, εκεί όπου λαμβάνει χώρα η πλέον δημιουργική κίνηση.

Στους Έρωτες τοπίων, χρησιμοποίησε τον Νίτσε και την κλασσική δυτική σκέψη του ορθολογισμού, ως εξισορροπιστή της ανατολικής παράδοσης, προσπαθώντας να συνθέσει τα δυο βιώματα, του ανατολικού και του δυτικού ανθρώπου.Στις Λεπτομέρειες κόσμων φέρνει την παράδοση του ταό να συναντηθεί με δυτικούς ποιητές και διακειμενικές νύξεις. Σύνθεση και εδώ। Αλλά καθώς παρατηρώ ότι το ασιατικό βίωμα έχει θέσει τη σφραγίδα του πάνω στο αίσθημα και την αντίληψη του Βέη, αναρωτιέμαι τι μπορεί να σημαίνει αυτό πιο ειδικά για την εξέλιξη της ποιητικής του φόρμας.Διότι, έχουν υποχωρήσει στοιχεία που καλλιεργήθηκαν σε παλιότερες συλλογές του, η επιμέλεια του ύφους, η πρωτοτυπία στην εκτέλεση των γλωσσικών εκφάνσεων, οι ανατροπές, η πρωτοκαθεδρία της φαντασίας.Ίσως να έχει ανοιχτεί σε μια νέα ποιητική λειτουργία, επιδιώκοντας τη γαλήνια σύνδεσή του με τα πράγματα, για να παρουσιάσει την ολοκληρωτική απλότητα και την αυτάρκεια του μετέχοντος στην ροή, χωρίς κρότους και περιττά τεχνουργήματα.

Θα προσθέσω μια ακόμη παρατήρηση:Η ποιητική του Γ.Β., γίνεται πιο ουσιώδης όταν είναι ανθρωποκεντρική. Το «πρόσωπο» (όχι ως επίκεντρο ενός αυτόνομου συναισθηματικού χρόνου αλλά ως μέλος των διαπροσωπικών σχέσεων του ίδιου του ποιητή), ενεργοποιεί στο έργο του ιδιαίτερες εμπνεύσεις και έντονες συναισθηματικές αναμοχλεύσεις, με αποτέλεσμα το ποιητικό γεγονός να αποσπάται με μεγαλύτερη διαύγεια και σαφήνεια. Τότε τα πράγματα παύουν να λειτουργούν υποδορίως και εγκαταλείπουν την ουδετερότητα για να εμπλακούν στην ένταση των αναμνήσεων, των εκρήξεων και του πένθους. Είναι φανερό, πως όταν ο Βέης «απευθύνεται» συγκεκριμένα, κατέρχεται σε βαθύτερα ψυχικά τοπία κι από κει ακριβώς παραλαμβάνει και την απάντηση της ποίησης, την ηχώ και την αντήχηση ενός ισχυρού αισθήματος που τροφοδοτεί με άλλο εύρος την όλη ποιητική διαδικασία. Αντιθέτως, όταν «σκέφτεται», η αποτελεσματικότητά του μειώνεται αισθητά.

Από τη συλλογή «Λεπτομέρειες κόσμων», παραθέτω ένα απόσπασμα του ποιήματος «Άνοιξη αγάπη μου, άνοιξη», το οποίο, κατά την αίσθησή μου, αποτελεί και την κορύφωση του βιβλίου। (Αναδύει κάτι από το άρωμα του Καρυωτάκη) :


Το βλέπω, έρχεται τώρα το βράδυ. Σαν πλοίο ή μήπως είναι
σφαγείο;
Οι χαρές μας, τα πένθη μας ένα άρθρο μεθαύριο στην
εφημερίδα
Να σου διαβάσω στο μεταξύ Ντίκινσον, ν’ ακούσουμε πάλι
Μέντελσον;
Τόσο απαλό καθώς το μακελειό των Ήλιων
Σφαγμένων από τα σπαθιά του Δειλινού, η Έμιλυ σαν εδώ -
ας πιούμε τώρα το χώμα με την άνεσή μας
όλος ο χρόνος είναι επιτέλους δικός μας

ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ ΛΥΜΠΕΡΗ






















KΛΕΟΠΑΤΡΑ ΛΥΜΠΕΡΗ
ΤΟ ΠΕΝΘΟΣ ΤΗΣ ΥΠΑΡΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ
(για την ταινία του Τάσου Γουδέλη
«Η Συνάντηση»)

Η κινηματογραφική γλώσσα του Τάσου Γουδέλη επανεγγράφει τις θέσεις που o ίδιος μας υποβάλει ως συγγραφέας: οι κώδικες της επικοινωνίας χρειάζεται να παραμένουν μυστηριακοί και υπαινικτικοί, ανοιχτοί σε όλες τις δυνητικές σημάνσεις, σε όλες τις δημιουργικές εξωτερικές παρεμβάσεις।Υπό την έννοια αυτή, ο θεατής της παρούσας ταινίας (όπως άλλωστε και ο αναγνώστης των βιβλίων του Γουδέλη) καλείται σε πολύ ενεργητική συμμετοχή, ώστε να συν-πράξει, να διακινδυνεύσει, να ανασκάψει βαθύτερα σημεία χωρίς να ζητάει μασημένη τροφή.
Το συγγραφικό έργο του Γουδέλη (πέντε συλλογές διηγημάτων και ένα μυθιστόρημα) συνιστά μια ελλειπτική και αποσπασματική γραφή που περιορίζεται στην αφήγηση του εσωτερικού χρόνου. Σκοτεινοί διάκοσμοι, απομονωμένοι κλειστοφοβικοί χώροι (αντιστοιχίες των ψυχικών τοπίων των ηρώων του), πρόσωπα ελλειμματικά και στο κέντρο η ύπαρξη που αναδιπλώνεται στον εαυτό της, άλλοτε μέσα από τη ματαίωση του σχετίζεσθαι, άλλοτε για να συναισθανθεί τους τρόμους της κάθε μέρας κι άλλοτε για να τραφεί από τους θησαυρούς της μνήμης που κομίζει η παιδική ηλικία. Αυτό ακριβώς το ιδιαίτερα σκοτεινό υπαρκτικό τοπίο παρακολουθούμε στη Συνάντηση, ταινία στηριγμένη σε δυο διηγήματα από τις αντίστοιχες συλλογές του Γουδέλη Ο ύπνος του Άλφρεντ και Η γυναίκα που μιλά.

Υπάρχει μια ιδιαιτερότητα εδώ: καθώς η νοηματική ισχύς του γραπτού λόγου σήμερα (η ίδια η γλώσσα στο σύνολό της) έχει υποσταλεί μπροστά στην Εικόνα, ο συγγραφέας αναζητά τρόπους σύνδεσης του νοηματικού του κέντρου με νέα εκφραστικά μέσα। Μεταφέροντας τα διηγήματά του στο σινεμά, ο Γουδέλης κατορθώνει να τοποθετήσει εκ νέου το «κείμενο» απέναντι στο βλέμμα, μετασχηματίζοντας τις λέξεις σε ζωντανή νοηματοδοτημένη παρουσία, ώστε το έργο του να διακινηθεί από ένα άλλο γλωσσικό πεδίο। Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο η ταινία του δεν θα έπρεπε να ειδωθεί μονοδιάστατα, ως προς την κινηματογραφική της ηθική και μόνο, αλλά σαν αποτέλεσμα μιας ευρύτερης καλλιτεχνικής ηθικής, που επιχειρεί να διαχειριστεί τα προβλήματα της μεταμοντέρνας πραγματικότητας αξιοποιώντας τις νέες δομές της.
(Θα επιμείνω λίγο σε αυτό.Είναι εντελώς άλλη η δουλειά του κινηματογραφιστή που εμπνέεται από ένα λογοτεχνικό βιβλίο και θέλει να το μεταφέρει στο σινεμά και άλλη η διαδικασία του συγγραφέα που καλείται να δημιουργήσει ψυχικές αναλογίες των λέξεων μέσα από τη σύγχρονη δυναμική της Εικόνας। Διότι ο μεν πρώτος παραλαμβάνει ένα κείμενο για να το διαχειριστεί με τα μέσα της τέχνης του, ενώ ο δεύτερος προσκρούει στην ολοκληρωτική μετατόπιση του κέντρου του προς μια άλλη αντίρροπη τέχνη, την οποία αναλαμβάνει να εμβολιάσει με το βάθος και το εύρος του Νοήματος που ήδη συγκροτεί ο δικός του γραπτός λόγος, ως αντίποδας της σημερινής εικονικής πραγματικότητας. Επομένως, αν και η Συνάντηση παραπέμπει στο πειραματικό κλίμα και την ελλειπτική γραφή της δεκαετίας του 60 και του 70, στην περίπτωση του Γουδέλη αυτό δεν θα έπρεπε να θεωρηθεί οπισθοχώρηση σε παλιές μορφές, διότι η συγκεκριμένη φόρμα υποστηρίζει την απόφαση ενός συγγραφέα να διατηρήσει μέσα από την κινηματογραφική του γλώσσα τον κατεξοχήν καμβά του συγγραφικού του έργου: τη διάσταση της αφαίρεσης και του ρευστού χρόνου. Αυτός ακριβώς είναι και ο λόγος που ο Τ.Γ. δεν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει μια σύγχρονη αφηγηματική δομή, χωρίς να προδώσει την ουσία και το πνεύμα των βιβλίων του.)

Το ζήτημα του υπαρκτικού χρόνου επεξεργάζεται η παρούσα ταινία, καθώς μας οδηγεί να παρακολουθήσουμε έναν ήρωα που αναζητά την έξοδο από την ατελέσφορη απομόνωση της ατομικότητας। Η Συνάντηση περιγράφει την ανάκληση ενός εαυτού, ο οποίος δεν καθορίζεται μόνο από την ηγεμονία της φαντασίας αλλά και από μια βαθύτερη ανάγκη προσδιορισμού της ετερότητας. Με την πρώτη του ταινία μικρού μήκους Ο δολοφόνος της ασφάλτου (βασισμένη σε διήγημα της συλλογής του Αρπακτικά), ο Τ.Γ διαχειρίστηκε το ζήτημα του σωσία, στρεφόμενος στην ψηλάφηση της σχέσης του εγώ με το άλλο, η οποία στην πραγματικότητα ήταν η σχέση του εγώ με το ίδιο. Διότι ο σωσίας (εκείνος που μας μοιάζει, που είναι σχεδόν ταυτόσημος) αποτελεί μια καθησυχαστική παρουσία, δεν συνιστά «ουσιαστική» διαφορά –έτσι το βήμα στην έξοδο από το εγώ αντιστρέφεται σε διερεύνηση μέσα στον εαυτό. Το ίδιο αυτό θέμα (με πιο ολοκληρωμένη φόρμα και πιο καθαρές σημάνσεις) προεκτείνεται στην παρούσα ταινία.

Ο Τ.Γ. θέτει ως πλαίσιο τον ίδιο τον χρόνο, τα χάσματα και τις σιωπές, την εναλλαγή του πραγματικού και του φαντασιακού, τη ρευστότητα των καταστάσεων που διακινούνται από την ψυχική ζωή. Στο κέντρο ενός θρυμματισμένου και ασύνδετου κόσμου, ο ήρωάς του έχει τη θέση ενός ακίνητου σημείου, μιας παρουσίας παραιτημένης από κάθε δράση. Όλα θα διακινηθούν και θα υπάρξουν μέσα από την εσωτερική δράση, η οποία άλλωστε δημιουργεί και την ίδια την αφήγηση.

Η ιστορία διαδραματίζεται σ’ ένα μπαρ – έναν χώρο συναντήσεων। Ωστόσο οι συναντήσεις αυτές είναι εκ των προτέρων ματαιωμένες διότι οι επισκέπτες δεν σπεύδουν προς συνάντηση, παραμένουν ξένοι μεταξύ τους, ξένοι με την ουσιαστικοί σημασία του όρου. Ο Τ.Γ. δημιουργεί έναν ήρωα εγκλωβισμένο μέσα στο εγώ και την ιδιωτική φαντασιακή σφαίρα, μια περσόνα που δεν έχει καμιά πρόσβαση στο άλλο διότι έχει αλωθεί ολοκληρωτικά από την ιδιωτικότητά της. Έτσι ο (φαντασιακός) άλλος που ενσαρκώνεται απέναντι στον ήρωα, δεν αποτελεί κακέκτυπο του «αληθινού», αλλά την εικόνα ενός φωτεινού alter ego, που επιμένει να κατασκευάσει την έξοδο προς τη δυαδικότητα, την απελευθέρωση και την αναγέννηση. (Αισθάνομαι ότι σε ένα πολύ βαθύτερο επίπεδο, τίθεται εδώ και ένας ευρύτερος προβληματισμός σε σχέση με τη συλλογική αποξένωση ως ασθένεια του σύγχρονου πολιτισμού.)

Το βασικό κλειδί της ταινίας είναι μια κλασσική κινηματογραφική φράση που ακούγεται από την τηλεόραση μέσα στο δωμάτιο του ήρωα: Θέλω να εξομολογηθώ, αλλά νιώθω κενός। Η κενότητα είναι σαν ένας καθρέφτης। Βλέπω τον εαυτό μου και νιώθω αηδία. (Πρόκειται για το αριστούργημα του Μπέργκμαν, Έβδομη Σφραγίδα, στη σκηνή όπου ο ιππότης –Μαξ Φον Σίντοφ– στέκεται στα κάγκελα του εξομολογητηρίου, πίσω από τα οποία βρίσκεται ο θάνατος-ιερέας). Καθώς ο ήρωας του Γουδέλη παραμένει εξ’ ολοκλήρου απών μέσα στη σιωπή του, αντ’ αυτού ομιλεί το σινεμά ως συμβολική φαντασιακή γλώσσα που αναλαμβάνει να διαμεσολαβήσει προς χάριν μιας ελάχιστης επαφής, μιας συνάντησης. Παρά ταύτα η απάντηση είναι και πάλι σιωπή. Η παραίτηση, η κενότητα, το ατελέσφορο ταξίδι, ο θάνατος. Ο ήρωας (όπως και ο ιππότης στην Έβδομη σφραγίδα) είναι ήδη νεκρός, απλώς δεν το ξέρει.

Η Συνάντηση αφηγείται την πρόθεση της επικοινωνίας αλλά και τη δυσχέρειά της, την ανάγκη της συν-ομιλίας αλλά και τη ματαίωσή της, την προεικόνιση της συν-ύπαρξης που αδυνατεί να πραγματωθεί λόγω των εγγενών δυσκολιών της ύπαρξης. Αφηγείται επίσης την ανέφικτη κίνηση προς το κομμάτι εκείνο του εαυτού που καλείται να δράσει συμπληρωματικά για να καλύψει τη μερικότητα της ανθρώπινης υπόστασης. Ο Τ.Γ θυμίζει τους σκηνοθέτες της δεκαετίας του 60 και του 70, οι οποίοι, όσο κι αν ενδιαφέρθηκαν για τις πειραματικές φόρμες, παρέμειναν συνεπείς στην υπεράσπιση ενός νοήματος. Βεβαίως, δεν παύει να αξιοποιεί και τη μεταμοντέρνα δυναμική, καθώς ο σχολιασμός του Μπέργκμαν (και η υπόγεια συνομιλία τους) καταλήγει να παράγει τις πιο ενδιαφέρουσες στιγμές αυτής της ταινίας.
Στο θαυμάσιο φιλμ του Αλέν Ραινέ, Πέρσι στο Μαρίενμπαντ, έχουμε παρακολουθήσει τη λογοτεχνική αφήγηση να διαχειρίζεται τις ισορροπίες της κινηματογραφικής γλώσσας, εκεί όπου, μέσα από μια διαρκή εναλλαγή λόγου και παύσεων, το νόημα γίνεται εικόνα και η εικόνα νόημα. Με τον ίδιο τρόπο κινείται και ο αφηγητής της Συνάντησης (τον ρόλο κρατά ο ίδιος ο σκηνοθέτης), φέρνοντας το «κείμενο» να υπάρξει ως υπογράμμιση του νοήματος αλλά και ως δυναμική παραγωγής εικόνων που συνδιαλέγονται υποδορίως με το λόγο. Οι εικόνες του Τάσου Γουδέλη είναι «ομιλούσες», και, υπό την έννοια αυτή, κατορθώνει να αποσπά από την κινηματογραφική γλώσσα το μερίδιο του συγγραφέα.

ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ ΛΥΜΠΕΡΗ


















Τετάρτη 15 Σεπτεμβρίου 2010

ΝΤΑΝΤΕ ΓΚΑΜΠΡΙΕΛ ΡΟΣΕΤΙ
Tο Σονέτο
(Μετάφραση: Zωή Νικολοπούλου)

Το σονέτο είναι το μνημείο μιας στιγμής,
Μνημείο από την αιωνιότητα της Ψυχής
Για μια νεκρή αθάνατη ώρα. Προσέξτε πρόκειτα για
Εξαγνιστική μυσταγωγία ή φοβερό οιωνό,
Της επίπονης πλήρωσής του ταπεινό.
Λάξεψέ το σε φίλντισι ή σε έβενο,
Σαν τη Μέρα ή τη Νύχτα να βασιλέψει. Και άσε το Χρόνο να δει
Την περίτεχνη περικεφαλαία του στολισμένη μαργαριτάρια και ανατολή.

Το σονέτο είναι ένα νόμισμα.Η μια πλευρά του φανερώνει
την Ψυχή, η άλλη, σε ποιά Εξουσία πρέπει να πληρωθεί.
Σαν υποτέλεια στις σεβαστές επικλήσεις
Της Ζωής, ή σαν Χάρισμα στης Αγάπης την υψηλή ακολουθία
Υπηρετεί· ή στη μέση σκοτεινού κυματοθραύστη υπόκοφη ανάσα,
Στου Αμαξά την παλάμη, πληρώνει φόρο στο Θάνατο.

Κυριακή 28 Μαρτίου 2010

Η γραφή ενώ νιώθει ακατάπαυστα ένοχη για την ίδια της τη μοναξιά, δεν παύει ωστόσο να είναι και φαντασία άπληστη για μια ευτυχία των λέξεων, σπεύδει προς μια "γλώσσα" ονειρεμένη που η φρεσκάδα της, χάρη σ' ένα είδος ιδανικής προϊδέασης, θα εικονίζει την τελειότητα ενός νέου κόσμου αδαμικής αγνότητας όπου η "γλώσσα" δεν θα είναι πια αλλοτριωμένη. Ο πολλαπλασιασμός των γραφών θεσπίζει μια νέα Λογοτεχνία εφόσον αυτή δεν επινοεί τη "γλώσσα" της παρά για να είναι ένα πρόταγμα: η Λογοτεχνία γίνεται ουτοπία της "γλώσσας".

Ρολάν Μπαρτ


To βασικό πράγμα είναι η επικοινωνία, γι' αυτό θέλω τα ποιήματά μου να είναι απτά. Για μένα τα ποιήματα είναι λεκτικά συμβάντα. Αρχίζω από ένα αίσθημα - τίποτε περισσότερο. Μετά πρέπει ν' ανοιχθείς, ν' αφήσεις τον εαυτο σου ανοιχτό σε όλες τις πιθανότητες. Το επόμενο βήμα, νομίζω, είναι να δίνεις εντολές, να ζητάς σαφήνεια, νοηματικό περιεχόμενο. Βέβαια το να αφήνεσαι στις πιθανότητες προϋποθέτει και κάποιους κακούς στίχους.

Ανν Σέξτον

Πέμπτη 25 Μαρτίου 2010


PAUL CELAN
ΨΑΛΜΟΣ

Κανένας δεν μας πλάθει ξανά από χώμα και πηλό,
κανένας δεν ευλογεί τη σκονη μας.
Κανένας.

Δόξα σοι ο Κανένας.
Για την αγάπη σου θέλουμε
ανθίσει.
Σ' εσέναν
απέναντι.

Ένα Τίποτα
ήμαστε, είμαστε, για πάντα
θα μείνουμε, που ανθίζει:
του Τίποτα, του
Κανενός το ρόδο.

Με
το στύλο φως ψυχής,
το στήμονα έρημο ουρανού,
τη στεφάνη κόκκινη
από τη λέξη πορφύρα, που τραγουδούσαμε
πάνω, ω πάνω
απ' τ' αγκάθι.




Μια γλώσσα δεν είναι ωραία αν δεν είναι τολμηρή και, σε τελική ανάλυση, διαπιστώνουμε πως σε ό,τι αφορά τη γλώσσα, η ομορφιά ταυτίζεται με την τόλμη.

Giacomo Leopardi